İki Bin Yıllık İnancın ve Kültürel Mirasın Sessiz Tanığı

Batman’ın Gercüş ilçesine bağlı Gönüllü Köyü (Derdile) sınırları içerisinde yer alan Gönüllü Kilisesi, bölgenin en dikkat çekici tarihî yapılarından biridir. Yaklaşık iki bin yıllık geçmişi olduğu değerlendirilen bu yapı, Süryani kültürünün Gercüş’teki önemli izlerinden biri olarak günümüze ulaşmıştır.

Köyün merkezinde yer alan kilise, tarih boyunca yalnızca bir ibadet mekânı değil, aynı zamanda bölgenin sosyal ve kültürel yaşamına yön veren önemli bir merkez olmuştur. Günümüzde ise sahip olduğu tarihî değer ve özgün mimarisiyle ziyaretçilerini geçmişe doğru bir yolculuğa çıkarmaktadır.

Tarihçesi

Gönüllü Köyü’nün eski adı Derdile olup, bu ismin Süryanice “Der” (kilise) ve “Dil” (gönül) kelimelerinden türediği, “Gönül Kilisesi” anlamına geldiği kabul edilmektedir. Köyün adı da merkezinde bulunan bu tarihî yapıdan gelmektedir.

Yaklaşık iki bin yıllık geçmişe sahip olduğu değerlendirilen kilise, yüzyıllar boyunca Süryani cemaatinin önemli ibadet merkezlerinden biri olmuştur. 2013 yılında Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından I. Grup Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı olarak tescillenerek koruma altına alınmıştır.

Mimari Özellikleri

Doğu-batı doğrultusunda yaklaşık 16 × 16 metre ölçülerinde inşa edilen Gönüllü Kilisesi, dönemin taş mimarisini yansıtan önemli örneklerden biridir.

Yapının öne çıkan özellikleri:

• Kesme taş ve moloz taş işçiliği
• Kareye yakın plan düzeni
• Kalın taşıyıcı duvarlar
• Geleneksel Süryani mimarisi
• Yüksek tavanlı ibadet mekânı

Bugün bazı bölümleri zamanın etkisiyle zarar görmüş olsa da yapı, tarihî kimliğini büyük ölçüde korumaktadır.

Kültürel Önemi

Gönüllü Kilisesi, Gercüş’ün çok kültürlü geçmişini yansıtan en önemli yapılardan biridir. Süryani toplumunun inanç hayatına uzun yıllar ev sahipliği yapan kilise, bölgenin kültürel çeşitliliğinin ve tarih boyunca farklı toplulukların bir arada yaşama geleneğinin somut bir göstergesidir.

Bugün tarih ve kültür turizmi açısından önemli bir potansiyele sahip olan yapı, Gercüş’ün kültürel mirasının korunması ve tanıtılması bakımından özel bir değere sahiptir.

Yörede Anlatılan Rivaye

Yöre halkı arasında anlatılan rivayete göre, Hasankeyf Başpiskoposluğu döneminde bir rahip ile bir rahibe arasındaki yasak aşk ortaya çıkar. Bunun üzerine her ikisi de aforoz edilerek bölgeden uzaklaştırılır. Gönüllü Köyü’ne yerleşen rahip ve rahibenin burada kiliseyi inşa ettiği ve yaşamlarının geri kalanını burada geçirdiği anlatılır.

Bu hikâye tarihî belgelerle doğrulanmamış olmakla birlikte, köyün adı ve kilisenin geçmişiyle ilgili yörede kuşaktan kuşağa aktarılan sözlü kültürün önemli parçalarından biridir.

Ziyaret Bilgileri